आता नाही तर केंव्हा - एका मनातल्या गावाची कथा

  मसनखडी आणि चुनीलाल गवळी   चुंनीलाल गवळी बद्दल मला प्रचंड आदर आहे , त्याची सेल्फ लेस (निस्वार्थी) सेवा वाखणण्याजोगी आहे. त्याला आमंत्रण लागत नाही , कुठल्याही सामाजिक कामासाठी तो सदैव तयार असतो आणि कुठल्याही वेळेला. तो मुळात सेवा करतोय हे सुद्धा त्याच्या गावी नसेल. बोलायला फटकळ म्हणजे अगदी फाटक्या तोंडाचा पण त्याला भान आहे कुणाला टोमणे द्यायचे आणि कुणाला नाही. मी त्याला नमस्कार करू शकत नाही कारण तो मामा आहे. कुणाच्याही मयतीला हा सर्व प्रथम हजर असतो. सगळे दू:खात असतात तेंव्हा याचे एकच काम "रडणार्‍या जीवांना हलकासा आधार आणि दटावणी देऊन हा प्रेताचे सोपस्कार पूर्ण करणे" मसणात लाकूड आहे किंवा नाही , कुणाकडून ते घेता येईल ते त्याला माहीत असते. लागणार्‍या तुर्खाट्यांचा भारा आणला की नाही , आणला नसेल तर परस्पर तो कुणालातरी सांगून मागवून ठेवतो. किरडी साठी लागणारे बांबू , मयताचे सामान , फेकायला लागणारी चिल्लर , अगरबत्ती , कपूर , हळद कुंकू , तांदूळ , आगीचे मटके , लागणारी दोरी , पायाचे बोट बांधला लागणारी तार , कपाळावर ठेवायला लागणारा रुपया , तोंडात द्यावे लागणारे बिड्याचे पान , प्रेता...

  पिक्चरची टाकीज आमच्या गावात आणि शेतात सगळीकडे काळी माती आहे. तिचा सुवास Eternity / clevin clein पेक्षा १० पट छान आहे फ़क़्त तो बाटलीत भारता येत नाही. त्यासाठी मातीत खेळावे लागते. एकदा आम्ही ब्यांड पार्टी काढायची ठरवली. सगळे खेळ असेच कुणाच्या डोक्यातून निघत आणि त्यांची एकदम अंमल बजावणी होत असे. ब्यांड साठी आम्हाला छोट्या मोठ्या पीठ गाळायच्या तुटलेल्या गाळण्या लागत. तेंव्हा पत्र्याच्या मजबूत आणि मोठ्या गाळण्या येत. तिची जाळी तुटली म्हणजे घरात हट्ट करून किंवा जुन्या अडगळीच्या कपाटातून त्या आम्हाला मिळत. ते अडगळीच भुयारी कपाट इतके मोठे होते कि त्यात घुसतांना राकेलची चिमणी घेवूनच घुसावे लागे. त्यात वेगवेगळ्या टाकावू वस्तू , आया बायांनी आमच्या डोके दुखीला कंटाळून लपविलेल्या वस्तू सापडत. तो आनंद वेगळा असे. गाळण्याची रिम आमच्या ढोलाची रिम बने. सुरवातीला आम्ही नेहमी छोटे मॉडेल बनवत असू. छोट्या गाळणी च्या रिम ला काळ्या चिकन मातीचा गारा लावायचा. त्यावर न्यूज पेपरचा कागद चिटकवायचा. दोन्ही हाताच्या तळव्याने त्या कागदाला ताणून बसविले कि तिला उन्हात वाळवत ठेवत असू. हिला आम्ही डफडी असे नाव दिलेल...

  मराठी मुलांची शाळा वडील वारल्यानंतर अर्ध्या दुसरीत माझा दाखला झाला ह्या शाळेत. वाईट दिवसातील शाळा जीने मला शिक्षणासोबत व्यवहार ज्ञान दिले.   शाळा होती १-७  वर्ग – एकूण बांधकाम झालेले वर्ग ५ – अर्ध्या वर्गात मुख्याध्यापकांचे हाफिस. पटावर ३०० , हजर ८० , बाकी गैरहजर.   शाळा भरायची सकाळी ८:३० ते ११:३० मग दुपारी २:३० ते ५:००. एकून शिक्षक , मुखायाध्यापक पकडून ५. दुसरीत आम्हाला ६ वी चा सगळा सिल्याबस पाठ होता. आणि जसे वर्ग वाढले तसे आम्ही एका वर्गात दोन वर्गांचे शिक्षण घेतले. काहीवेळा आम्ही वरच्या वर्गात गेलो आणि अभ्यासक्रम बदलला कि आणखी एक असे तीन तीन सिल्याबस शिकल्यामुळे आम्ही खूप शिल्लक होतो. मुलांना अगदी पदवीत्तर शिक्षण दिले तरी ते दिवे लाऊ शकतात असा माझा ठाम विश्वास आहे.   जाहीर आहे , एका वर्गात २ इयत्ता बसल्यामुळे त्याचे नको ते शिक्षण आम्ही किती लवकर शिकलो ते सांगू शकत नाही. सकाळी शाळेची घंटा वाजायची (एका इलेक्ट्रिक पोलचा १ फुटाचा तुकडा तारेने लटकवलेला होता मुख्याध्यापाकाच्या वर्गाबाहेर , वाजवायचा लोखंड तिथून उचलून त्या पोलवर तालात , लयीत (लटकावलेला असल्या...